Vì sao bảng màu - cảm xúc không hoạt động
Những bảng lan truyền trên mạng gắn đỏ với giận dữ, đen với buồn bã, vàng với vui vẻ. Các tương ứng này có cơ sở thực nghiệm yếu. Lý do phổ biến nhất khiến trẻ chọn màu đỏ là vì đó là cây bút nổi nhất trong hộp, hoặc đơn giản là cây bút tay trẻ chạm tới hôm đó.
Sở thích màu cũng thay đổi theo tuổi. Trẻ nhỏ bị hút về các màu rực; xu hướng dùng đúng màu thật của đồ vật chỉ ổn định khi bước vào giai đoạn biểu tượng. Một cái cây màu tím lúc bốn tuổi chẳng có nghĩa gì; lúc tám tuổi có lẽ đáng để hỏi một câu.
Vậy nên nhìn vào đâu?
- Bảng màu thu hẹp: trẻ từng dùng năm sáu màu nay chỉ dùng một suốt nhiều tuần.
- Màu của một nhân vật cụ thể: trong tranh gia đình ai cũng được tô, riêng một người bị để trắng, lặp đi lặp lại.
- Sự lệch kéo dài giữa màu và nội dung: cảnh được kể là vui nhưng lần nào cũng vẽ bằng tông tối.
- Lời kể của chính trẻ: điều trẻ nói cho biết nhiều hơn bức tranh.
Hỏi tốt hơn diễn giải
Nguồn đáng tin nhất về một bức tranh là người đã vẽ nó. Một câu hỏi mở, không phán xét — “con kể mẹ nghe ở đây đang xảy ra chuyện gì nhé?” — cho nhiều hơn bất kỳ bảng màu nào. Câu chuyện trẻ kể thường khác với điều người lớn nhìn thấy.
Câu hỏi thường gặp
Con tôi chỉ dùng màu đen. Có nên lo không?
Riêng điều đó thì không. Đen cho nét sạch nhất và nhiều trẻ chọn nó để vẽ viền. Điều quan trọng là thay đổi so với thói quen của chính trẻ: nếu trước đây vẽ có màu mà nay đã mấy tuần chỉ một màu, hãy đọc cùng với các hành vi khác và đi khám nếu kéo dài.
Bảng ý nghĩa màu sắc có chính xác không?
Cơ sở thực nghiệm yếu. Việc chọn màu được giải thích bởi cây bút trong tầm tay, tuổi, văn hoá và tâm trạng hôm đó. Đi thẳng từ một màu sang một cảm xúc là không đáng tin.
Nên hỏi con về bức tranh thế nào?
Cởi mở và không phán xét: “con kể mẹ nghe về bức này nhé?” hoặc “ở đây đang xảy ra chuyện gì?”. Những câu như “sao con vẽ tối thế?” khiến trẻ phòng thủ và dừng chia sẻ.