Trước cùng nhau, sau một mình
Thứ hạ được một cảm xúc mạnh ở trẻ nhỏ là sự có mặt của người lớn: giọng bình tĩnh, hơi thở chậm lại, sự gần gũi có thể đoán trước. Lặp đi lặp lại, trải nghiệm ấy được nội hoá và theo thời gian trẻ tự làm được. Không có đường tắt: nói «bình tĩnh nào» không thay được trải nghiệm cùng nhau bình tĩnh.
| Bước | Bạn làm gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| 1. Hạ phản ứng của chính bạn | Hạ giọng, chậm lại, ngồi xuống ngang tầm mắt | (im lặng) |
| 2. Gọi tên cảm xúc | Một câu, không bình luận | «Con đang rất giận.» |
| 3. Làm dịu cơ thể | Hít thở, uống nước, ôm, hoặc chỉ ở gần | «Mình cùng thở ba lần nhé.» |
| 4. Sau đó mới nói | Giải pháp và quy tắc chỉ ở đây | «Giờ mình làm gì được nhỉ?» |
Kỳ vọng thực tế theo tuổi
- 3-4 tuổi: học gọi tên cảm xúc nhưng vẫn cần người lớn để dịu lại.
- 5-6 tuổi: đôi khi tự bỏ đi chỗ khác, uống nước, hít thở; những lúc mạnh vẫn cần người lớn.
- 7-9 tuổi: tự chọn được cách, nhưng khả năng giảm rõ khi đói và mệt.
- 10-12 tuổi: phần lớn tự điều hoà; cái khó chuyển sang các cảm xúc xã hội.
Mở rộng vốn từ cảm xúc
Đứa trẻ chỉ biết ba từ (vui, buồn, giận) sẽ nhét mọi thứ phức tạp vào một trong ba và thường chọn giận. Thêm từ giúp trực tiếp: thất vọng, xấu hổ, ghen tị, cô đơn, háo hức, cuống. Nơi dễ truyền những từ ấy nhất không phải giữa sự việc mà là câu chuyện đọc sau đó, hoặc chính bức tranh của trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Mấy tuổi thì điều hoà cảm xúc ổn định?
Không có một mốc tuổi. Nền tảng bắt đầu ở tuổi mầm non, phát triển suốt tiểu học, và các hệ thống đảm nhiệm việc điều hoà còn trưởng thành tiếp trong tuổi vị thành niên. Một đứa trẻ tám tuổi mất kiểm soát khi mệt không phải là thụt lùi.
Bài tập thở có tác dụng không?
Thở ra chậm và dài làm hạ mức kích hoạt của cơ thể, nên có. Nhưng không dạy lần đầu giữa cơn khủng hoảng: hơi thở đã tập như một trò chơi lúc bình yên mới là hơi thở nhớ được về sau.
Tôi không kiểm soát được cơn giận của mình. Phải làm sao?
Đây là điểm tác động lớn nhất và nên nói mà không tự trách: con sao chép cách bạn tự điều hoà. Sửa chữa sau khi đã quát — «mẹ đã lớn tiếng, đó không phải lỗi của con» — dạy rằng sai lầm và sửa chữa đều có thể.