Yeni korku, yeni beceri
Bir çocuk canavardan korkabilmek için önce olmayan bir şeyi zihninde canlandırabilmek zorunda. Ölümden korkabilmek için kalıcılığı kavraması gerekiyor. Sınıfta gülünç duruma düşmekten korkabilmek için başkasının kendisi hakkında bir düşüncesi olduğunu fark etmiş olması gerekiyor. Yani korkuların sırası, bilişsel gelişimin sırasını takip ediyor.
Yaşa göre harita
| Yaş | Sık görülen korku | İşe yarayan |
|---|---|---|
| 2-3 yaş | Ayrılma, yüksek ses, banyo gideri, büyük hayvanlar | Kısa ve öngörülebilir vedalar; kaçmadan, uzatmadan |
| 3-5 yaş | Karanlık, canavar, kötü rüya, yalnız uyumak | Gece lambası, kapı aralığı, odayı birlikte 'kontrol etmek' |
| 5-7 yaş | Hırsız, kaybolmak, doktor ve iğne | Gerçek bilgiyi çocuk ölçüsünde vermek; plan yapmak |
| 7-9 yaş | Hastalık, ölüm, ailenin başına bir şey gelmesi | Yalan söylememek, ama olasılığı gerçekçi ölçekte anlatmak |
| 9-12 yaş | Dışlanmak, başarısız olmak, önünde konuşmak | Kaçınmayı azaltacak küçük ve tekrarlanabilir denemeler |
Korkuyu büyüten üç refleks
- Alay etmek ya da küçümsemek: korkuyu bitirmez, çocuğun bir daha söylememesini sağlar.
- Tamamen kaçındırmak: köpek görünce yolu değiştirmek kısa vadede rahatlatır, uzun vadede korkuyu kalıcılaştırır.
- Aşırı güvence vermek: aynı soruya defalarca cevap vermek, cevabın değil sorunun tekrarını besler.
Basamak yöntemi
Korkuyla baş etmenin en iyi çalışılmış yolu, korkulan şeye kademeli ve çocuğun kontrolünde yaklaşmak. Basamakları çocukla birlikte yazmak işi kolaylaştırıyor: en kolaydan en zora beş adım, her adım birkaç kez tekrarlanıyor ve ancak rahatladıktan sonra bir üste geçiliyor. Örneğin köpek korkusunda: pencereden bakmak, uzaktan görmek, sahibiyle konuşurken yanında durmak, tasmalıyken bakmak, dokunmak.
Ne zaman biri sorulur
- Korku altı aydan uzun sürüyor ve şiddeti azalmıyorsa.
- Çocuk okula gitmiyor, arkadaşa gitmiyor ya da yalnız uyuyamıyorsa.
- Korku panik benzeri bedensel tepkilerle (çarpıntı, nefes darlığı, titreme) geliyorsa.
- Korku belirli bir olaydan sonra başladıysa ve tekrarlayan kâbuslar eşlik ediyorsa.
Sık sorulanlar
Çocuğuma canavarın olmadığını söylemeli miyim?
Söylemek yanlış değil ama tek başına yetmez, çünkü korku bilgiden değil hayal gücünden besleniyor. Daha işe yarayanı, odanın güvenli olduğunu birlikte deneyimlemek: birlikte bakmak, ışığı çocuğun kontrolüne vermek, kapının açık kalacağını söz vermek ve sözü tutmak.
Korkan çocuğu yatağıma almalı mıyım?
Bir gecelik istisna sorun değil; kalıcı bir düzene dönerse hem uykuyu hem korkuyu sürdürür. Ara yol: birkaç gece odasında yanında oturmak, sonra mesafeyi kademeli açmak. Amaç çocuğun kendi odasında yatışabildiğini deneyimlemesi.
Korku filmleri ve haberler etkiliyor mu?
Evet, özellikle 7 yaş altında ve özellikle tekrar eden görüntülerde. Çocuk haberdeki tek bir olayın tekrar tekrar gösterilmesini birçok kez olan bir şey olarak algılayabiliyor. İzlenen içeriği sınırlamak ve izlendiyse birlikte konuşmak ikisi birlikte gerekiyor.
Korkusunu çizmesi işe yarar mı?
Sık kullanılan ve zararsız bir yol. Korkuyu çizmek onu somutlaştırıyor, konuşulabilir hâle getiriyor ve çocuğa üzerinde bir denetim duygusu veriyor — çizdiği şeyi küçültebilir, kafesleyebilir, komikleştirebilir. Bunun bir tanı aracı değil, bir konuşma başlatıcı olduğunu unutmamak gerekiyor.